Ο μύλος της Θερμής.

(Στέλιος Ανδριώτης - Μαθητής ΣΤ΄ Δημοτικού Λουτρόπολης Θερμής.)

Στην πλατεία του λιμανιού της Θερμής, σώζεται ο παλιός παραδοσιακός περιστρεφόμενος ανεμόμυλος. Θεμελιώθηκε πάνω σε κορμούς πεύκων που κάρφωναν στην άμμο και γινόντουσαν σκληροί σαν πέτρες. Η έλλειψη οξυγόνου δεν άφηνε τα ξύλα να σαπίσουν και πάνω σ’ αυτά τα ξύλινα θεμέλια χτίστηκε ο μύλος το 1847 από πέτρες  σε σχήμα κυλινδρικό, σχεδόν μέσα στη θάλασσα, ώστε με τη δύναμη των δυνατών ανέμων και τα μελτέμια να περιστρέφονται τα αρματωμένα πανιά που ήταν δεμένα στις ακτίνες της φτερωτής του μύλου και να γίνεται το άλεσμα των σιτηρών.

Για να χτιστεί ένας αλευρόμυλος χρειαζόταν ειδικές γνώσεις κατασκευής. Συμμετείχαν  ξυλουργοί, κτιστάδες, σιδεράδες, αγωγιάτες και για τον σύνθετο μηχανισμό του  δούλευαν οι μυλομαραγκοί που θεωρούνταν οι αρχιτέκτονες του έργου. Συνήθως, λόγω του μεγάλου κόστους κατασκευής ενός αλευρόμυλου, ο ιδιοκτήτης ήταν κάποιος εύπορος, που πολλές φορές μίσθωνε τη λειτουργία του μύλου σε μυλωνάδες. Το πιο δύσκολο στοιχείο στην κατασκευή ήταν η ανέγερση του πύργου και η εγκατάσταση του μηχανισμού που έπρεπε να προχωρούν παράλληλα για να είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους.

Παλιά οι άνθρωποι για να αλέσουν και να  πολτοποιήσουν  τους σπόρους,  χρησιμοποιούσαν κυλινδρικές πέτρες που τις κινούσαν πάνω σε πλάκες ή μέσα σε γούρνες,  τριπτήρες, ή και με το γουδί που ακόμα υπάρχει σε πολλά νοικοκυριά. Μετέπειτα δημιουργήθηκαν οι ανεμόμυλοι που λειτουργούσαν με την δύναμη των ανέμων, οι νερόμυλοι με το νερό, οι ζωόμυλοι όπου τα ζώα περιέστρεφαν τους μύλους και οι χειροκίνητοι που γύρισαν με τα χέρια των εργατών.

Ο αλευρόμυλος της Θερμής κάλυπτε τις ανάγκες των κατοίκων της περιοχής σε αλεύρι και άλλα υποπροϊόντα και είχε συμβάλει σημαντικά στην ανάπτυξη και οικονομική πρόοδο του τόπου, αφού πολλοί χωρικοί ερχόντουσαν για να αλέσουν τα σιτηρά τους. Επίσης, ερχόντουσαν καΐκια και φόρτωναν αλεύρι με προορισμό τις απέναντι Μικρασιατικές πολιτείες, γι’ αυτό και ο μύλος χτίστηκε δίπλα στη θάλασσα.  Εξασφάλιζε το εισόδημα του ιδιοκτήτη, των ανθρώπων που δούλευαν, καθώς και αυτών που έχτισαν και συντηρούσαν τον μύλο.

Στον κάμπο της Θερμής υπήρχαν τα σιταροχώραφα. Όταν υπήρχε σιτάρι, υπήρχε ευημερία στον τόπο, γιατί υπήρχε ψωμί στο σπίτι και η οικογένεια χόρταινε. Όταν υπήρχε έλλειψη, όπως στην Ιταλογερμανική κατοχή, ερχόταν πείνα και δυστυχία. Για να καλλιεργηθεί το σιτάρι και να γίνει από τα άλευρα το ψωμί που αποτελούσε το σημαντικότερο αγαθό στη διατροφή των ανθρώπων, χρειαζόταν πάρα πολύς κόπος και εξάντληση για τους εργάτες της γης. Σβάρνιζαν στον καιρό τους τα χωράφια, τα ζευγάριζαν με τα ζώα, έσπερναν τους σπόρους και φρόντιζαν τη φυτεία. Τον Ιούνιο θέριζαν τα στάχυα και μέσα στο κατακαλόκαιρο κάτω από τον καυτό ήλιο αλώνιζαν για να ξεχωρίσουν το σιτάρι, αυτό τον ευλογημένο καρπό της μάνας γης, που το μετέφεραν με τα ζώα τους στον αλευρόμυλο της Θερμής για να αλεστεί και να επιστρέψουν στα σπίτια τους με το αλεύρι και τα πίτουρα.

Στο μύλο πήγαινες από ένα λιθόστρωτο δρόμο, που υπήρχε πριν μπαζωθεί και επεκταθεί η παραλία. Ο μυλωνάς παραλάμβανε το σιτάρι και το αποθήκευε προσωρινά, μέχρι να έρθει η σειρά για να αλεσθεί. Μία εξώθυρα σε οδηγούσε σε ένα μικρό χώρο αναμονής που γινόταν οι συναλλαγές με τους πελάτες. Ψηλά υπήρχαν δύο μικρά παράθυρα για να φωτίζεται ο χώρος. Το δάπεδο ήταν καλυμμένο με πατημένο χώμα και πλάκες. Εκεί υπήρχε ο αλεστικός μηχανισμός, οι μυλόπετρες, τα σιτηρά και πραγματοποιούνταν η διαδικασία του αλέσματος και η αποθήκευση των τσουβαλιών με τα άλευρα. Στο πάνω μέρος βρισκόταν ο άξονας και το σύστημα μετάδοσης της κίνησης. Ο μύλος απ’ έξω είχε μία φτερωτή με ακτίνες και πάνινα πτερύγια μήκους πέντε περίπου μέτρων και πλάτους το ένα πέμπτο του μήκους. Με τον αέρα περιστρεφόντουσαν και κινούσαν μέσω ενός οριζόντιου άξονα μία άλλη φτερωτή με πτερύγια στο εσωτερικό του μύλου, που έμοιαζε με ρόδα κάρου και μετέδιδε την κίνηση μέσω των γραναζιών στον  άξονα που θα γύριζε την μυλόπετρα.

Απαιτούνταν πολύ καλή γνώση των ανέμων που έπνεαν στην περιοχή και δεν γνωρίζουμε αν ο μύλος της Θερμής είχε την δυνατότητα περιστροφής του συστήματος  αναλόγως με το αν φυσούσε βοριάς ή νοτιάς, ώστε να άλλαζε η κίνηση της φτερωτής.

 Η φτερωτή είχε έναν κατακόρυφο σιδερένιο άξονα, εξ΄ ου και η ονομασία μύλος, που διαπερνούσε μέσα από δύο μεγάλες στρογγυλές μυλόπετρες, λιθάρια ίδιου μεγέθους χαραγμένες στις πλευρές. Το πανωλίθι και το κατολίθι. Ο άξονας ήταν στερεωμένος στο κέντρο του πάνω λίθου που γύριζε πάνω στο ακίνητο κατωλίθι  ώστε να τρίβει και να αλέθει το σιτάρι και να βγαίνει το αλεύρι.

Πάνω από τις μυλόπετρες  υπήρχε μία ξύλινη εξέδρα όπου ανέβαινε ο μυλωνάς και έριχνε το σιτάρι σε ένα μεγάλο ξύλινο χωνί που το λέγανε αβάτζη και λίγο λίγο έπεφτε στις μυλόπετρες για να αλεστεί. Πριν το ρίξει, γινόταν ο καθαρισμός των σπόρων και μετά την άλεση κοσκινιζόταν το αλεύρι σε μεγάλα κόσκινα για να καθαρίσει το αλεύρι από τις μικρές πετραδούλες και γινόταν το σάκιασμα των αλεύρων. Με αυτή την λειτουργία του μύλου γινόταν το άλεσμα των δημητριακών που βρίσκονταν ανάμεσα από τα δύο λιθάρια και έτσι γεννιόταν το αλεύρι. Ο αλευρόμυλος πληρωνόταν με χρήματα, ή κρατώντας την ανάλογη ποσότητα αλεύρι. Το αλεύρι, το έπαιρναν οι φουρνάρηδες, αλλά και οι χωρικοί που είχαν φούρνο στην αυλή του και εκεί έψηναν τα ψωμιά και τα γλυκίσματά τους.

 Κάθε βράδυ, ο μύλος σταματούσε τη λειτουργία του για το απαραίτητο "χτύπημα" της πέτρας.  Έπρεπε ο μυλωνάς να χαράσσει τις μυλόπετρες με ένα κοντό ατσάλινο σφυρί το μυλοχαράιν, για να τους δίνει την αιχμηρότητα που έχαναν με την μεταξύ τους τριβή. Έτσι, ο μύλος ήταν έτοιμος για την επόμενη μέρα.

Η λειτουργία του μύλου δεν διήρκησε πολύ. Σταμάτησε να αλέθει γύρω στο 1900. Η εκβιομηχάνιση με τα εργοστάσια αλευροβιομηχανίας, αλλά και οι Παγκόσμιοι πόλεμοι, σήμαναν το τέλος της λειτουργίας του αλευρόμυλου. Η Δημοτική αρχή της Θερμής κατά την περίοδο Δημαρχίας του κ. Δημητρίου Καμενή, τη δεκαετία του 1990 έκανε σημαντικές εργασίες που διέσωσαν τον μύλο από την φθορά, την εγκατάλειψη και την κατάρρευση. Κρίθηκε διατηρητέος,  χαρακτηρισμένος ως μνημείο της νεότερης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.

Ο μύλος σήμερα, είναι το σήμα κατατεθέν της παραλίας Θερμής και στολίζει ως αξιοθέατο την πανέμορφη πλατεία που φέρει το όνομα «Μύλος»,  θυμίζοντας ένδοξες ημέρες, πολλές δεκαετίες από τότε που ο αλευρόμυλος της Θερμής σταμάτησε να λειτουργεί και οι άνθρωποι έπαψαν να αλέθουν τους καρπούς της γης. Οι μυλωνάδες έφυγαν και οι μνήμες σβήνουν.  Έμεινε ο πετρόμυλος να θυμίζει αμυδρά τις ιστορίες άλλων εποχών. Ήταν η ζωή και ο βίος των ανθρώπων που έζησαν εδώ.